QUAN HỆ XÃ HỘI VÀ BỘ MÁY LÀNG, XÃ XƯA VÀ NAY

 

   Trước cách mạng tháng Tám năm 1945, bộ máy chính quyền tỉnh, đứng đầu là Tổng đốc. Mỗi người phụ trách 2-3 tỉnh và chuyên trách 1 tỉnh) và tuần phủ (dưới Tổng đốc và phụ trách 1 tỉnh), giúp việc có Bố chánh, Án sát, Lãnh binh. Bố chánh coi việc đình, điền thuế khóa, hộ khẩu, hành chính, dưới có thông phán, thư lại giúp việc. Án sát có hình sự, lo về an ninh, pháp luật. Lãnh binh chỉ huy lực lượng lính cơ làm nhiệm vụ phụ trách quân sự, canh gác, phục dịch.

   Dước tỉnh là phủ, huyện, châu (miền núi), tổng, xã; có tri phủ, tri huyện, tri châu... Quang chức của Triều đình chỉ phân ra tới phủ, huyện, từ tổng trở xuống thuộc về quyền tự trị của dân. Tổng là đơn vị hành chính trung gian giữa phủ, huyện với các làng xã trực thuộc. Một phủ hay huyện có nhiều tổng. Mỗi tổng quản lý quản lý một số làng xã.

   Xã và làng (thôn) là cấp cơ sở chính quyền Nhà nước, đứng đầu là lý trưởng, phó lý trưởng. Bên cạnh còn có hội đồng kỳ hào, kỳ mục điều hành mọi công việc của làng xã.

   Huyện Đức Thọ ngày nay được gọi là phủ Đức Thọ, gồm 6 tổng: Việt Yên, Yên Hồ, Du Đồng, Đồng Công, Văn Lâm và Thịnh Quả với 79 thôn, dân số khoảng 80.000 người. Đứng đầu phủ là tri phủ và 4 bộ phận:

   - Đề lại: Chánh văn phòng;

   - Thừa phái: Trông coi công sở;

   - Lục sự: Trông coi giấy tờ, sổ sách ở tòa án;

   - Đạc điền: Quản lý ruộng đất.

   Ngoài ra, còn có một đội lính lệ chạy giấy tờ và lính khố xanh bảo an.

   Bộ máy hành chính cấp tổng bao gồm: Chánh tổng (nơi nào đông dân có thể có thêm phó chánh tổng) và Lý trưởng ở các làng (thôn) mà không có chính quyền cấp xã. Sau này, khi phong trào cách mạng phát triển mạnh, tùy vào tình hình từng khu vực mà bọn thống trị còn đặt thêm chức Bang tá giúp giữ gìn an ninh trong tổng.

   Tổng Văn Lâm thời đó gồm 17 làng (thôn): Gia Thịnh, Quang Chiêm, Trang Cần, Thái Yên, Thanh Lạng, Đồng Khê, Tường Vân, Văn xá, Cổ Ngu, Văn Lâm, Thượng Ích, Trung Lễ, Du Hậu, Quang Tiến, Hữu Chế, Yên Ninh và Yên Vượng. Hiện nay các tôn trên được giớ hạn trong địa giới hành chính của 8 xã là Đức Thịnh, Thái Yên, Đức Thanh, Đức Thủy, Đức Lâm, Trung Lễ, Đức An, Đức Dũng. Xã Đức Thịnh gồm 4 làng (thôn): Quang Chiêm, Gia Thịnh, Đồng Cần và Thái Yên. Trước cách mạng tháng Tám 1945, số dân của 4 làng này khoảng 1.800 người.

   Mỗi làng có một Lý trưởng do dân bầu hoặc do quan trên bổ nhiệm. Vì thế, lý trưởng phải là người có năng lực thực sự để điều hành công việc của làng nên mới có câu: nhìn cỗ bàn để ước hương hoa, nhìn cửa nhà để trù lý trưởng. Làng có con dấu riêng (gọi là triện). Trong quá trình vận hành bộ máy, tùy vào tình hình cụ thể mà có thêm phó lý trưởng.

   Giúp việc cho lý trưởng có ngũ hương:

   - Hương Bản: Giữ công quỹ;

   - Hương mục: Phụ trách cầu cống, giao thông;

   - Hương Dịch: Phụ trách tạp dịch;

   - Hương Kiểm: Tuần tra, canh gác (phụ trách an ninh);

   - Hương Bộ: Phụ trách khai sinh, khai tử, giá thú.

   Ngoài ra các làng còn được chia ra các thôn dựa trên cơ sở thuận cư (tương đương xóm bây giờ); mỗi thôn có thôn trưởng và đội tuần phu bảo vệ an ninh trong thôn. Thôn lớn chia ra các giáp.

   Kèm theo bộ máy quản lý hành chính của làng là những quy định về nghĩa vụ và quyền lợi, và các hành vi ứng xử đối với từng thành viên trong làng gọi là “Hương ước”. Hương ước quyết định phần lớn kỷ cương của một thành viên đối với cộng đồng. Mỗi làng ở xã Đức Thịnh đều có hương ước và được xem như là “bộ luật” của làng, tồn tại song song với pháp luật Nhà nước. Nước xử theo luật nước, làng xử theo lệ làng. Luật nước và lệ làng hòa đồng. Hương ước trực tiếp tác động đến hành vi từng thành viên trong làng xã, kiểm soát sự ứng xử hàng ngày buộc họ phải vào khuôn khổ. Vì thế, nó góp phần duy trì thuần phong mỹ tục, đạo lý làm người, khuyến khích sản xuất, bảo vệ mùa màng và các quan hệ xã hội… Thời xưa hương ước ở xã Đức Thịnh chỉ truyền miệng, về sau mới có văn bản rõ ràng. Hàng năm vào dịp lễ Thành Hoàng đầu xuân, cuối buổi lễ, toàn văn hương ước được đọc lại cho mọi người nghe để cùng nhau thực hiện.

   Hiện nay, bộ máy lãnh đạo và quản lý hành chính của các cấp từ trung ương đến địa phương đều chung là Đảng lãnh đạo toàn diện về mọi mặt và chính quyền tổ chức triển khai thực hiện dựa vào pháp luật nhà nước. Ở cấp xã có Tổ chức Bộ máy xã gồm: Đảng ủy - UBND xã. Các nhiệm vụ của HĐND - UBND xã căn cứ theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015.  

   Tổ chức Bộ máy xã Đức Thịnh có: Đảng ủy - UBND xã (hình 1 và 2).

 

        

    

         

      

   Người Đức Thịnh không những siêng năng, cần cù sáng tạo trong lao động sản xuất; kiên cường, anh dũng, mưu trí trong chống chọi với thiên nhiên khắc nghiệt và với kẻ thù trong và ngoài nước mà còn chất phác đôn hậu, đoàn kết tính cộng đồng cao. Nét đẹp đáng quý ấy được hun đúc từ bao đời và trở thành truyền thống được giữ gìn và phát huy trong quá trình phát triển của quê hương.

       

         Admin

Tài liệu tham khảo:

1. Lịch sử Đảng bộ xã Đức Thịnh (1930-2005)

2. WW, haiphong.gov.vn. Bộ máy chính quyền các thời kỳ

3. WWW, ductho.hatinh.gov.vn