VỀ BÀI THƠ “TÌNH QUÊ” CỦA NGUYỄN BÍNH

 

Nguyễn Bính tên thật là Nguyễn Trọng Bính (1918-1966), sinh quán tại xóm Trạm, thôn Thiện Vịnh, xã Đồng Đội (nay là xã Cộng Hòa), huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định. Nguyễn Bính là một nhà thơ lãng mạn nổi tiếng của Việt Nam, được coi như là nhà thơ của làng quê Việt Nam với những bài thơ mang sắc thái dân dã, mộc mạc.

 

 

Bài thơ của ông được đăng báo đầu tiên là bài Cô hái mơ. Năm 1937 Nguyễn Bính gửi tập thơ Tâm hồn tôi tới dự thi và đã được giải khuyến khích của nhóm Tự lực văn đoàn.

Ông cũng nổi tiếng là một "Nhà thơ giang hồ", thường xuyên "vào Nam, ra Bắc" và khi chiến tranh Việt - Pháp bùng nổ (1946-1954), ông tham gia kháng chiến chống Pháp. Hòa bình lập lại, Nguyễn Bính ở lại miền Bắc và công tác tại Nhà xuất bản Văn nghệ, sau đó ông làm chủ bút tuần báo Trăm hoa (báo tư nhân) do Nguyễn Mạnh Phác bút danh Trúc Đường làm Chủ nhiệm, sau này từ số 11 (19/11/1955) có thêm Nguyễn Bính làm Chủ bút.

Ở miền Bắc khi đó báo chí và xuất bản tư nhân còn được phép tồn tại, nhưng phải bán với giá cao vì phải mua giấy giá cao hơn so với giá cung cấp dành cho các báo nhà nước và đoàn thể; các cơ sở phát hành lớn của hệ thống "hiệu sách nhân dân" không nhận bán các báo tư nhân; ngoài ra còn một trở ngại đáng kể là chính quyền và đoàn thể các địa phương thường gây trở ngại cho phóng viên và người phát hành các báo tư nhân.

Do đó tuần báo Trăm hoa của Nguyễn Mạnh Phác và Nguyễn Bính phải "chết yều". Số 1 ra ngày 2/9/1955. Tờ Trăm hoa loại cũ cỡ nhỏ này ra được cả thảy 31 số, tồn tại từ tháng 9/1955 đến giữa tháng 5/1956

Tuần báo Trăm hoa do Nguyễn Bính làm Chủ nhiệm kiêm Chủ bút là Trăm hoa loại mới, số 1 loại mới ra ngày thứ bảy 20/10/1956; sau số 11 (chủ nhật 6/1/1957) là hai số cuối cùng, đều không đánh số

Xin giới thiệu một bài thơ "sống sót" của Nguyễn Bính đăng trên "Trăm hoa, loại mới", số cuối cùng này.

 

Tình quê.

Đi đã mười năm mới trở về

Tâm tình tràn ngập bước đường quê

Nghe sao náo nức như hồi nhỏ

Níu áo theo cha buổi hội hè

Dãy núi Trang Nghiêm đứng chống trời

Mười năm núi vẫn đợi chờ tôi

Sườn cao rêu phủ xanh đồn giặc

Tôi đã về đây, núi mỉm cười

Ruộng vỡ đường cày, ngõ trải rơm

Phải đây Văn Miếu lối vào thôn?

Đi lâu quên cả màu hoa đại

Quên cả mùi hương gạo tám thơm

Ngõ duối bờ ao chơi ú tim

Nhà em hàng xóm biết đâu tìm!

Biết đâu vườn táo cành sai quả?

Giếng đá trăng vàng đâu bóng em?

Một cơn khói lửa mấy tơi bời

Cảnh cũ làng xưa khác cả rồi!

Ngước mắt trông lên, giời cũng lạ

Nhà ai đâu chứ phải nhà tôi?

Hỏi tên, nhận mặt, nhớ ra rồi!

Mừng tủi bâng khuâng khóc lẫn cười

Trẻ xóm mười năm giờ lớn bổng

Mười năm mất mát biết bao người!

Mẹ cha khuất núi mấy thu tròn

Vườn táo cô nàng đã bốn con

Nhớ thuở hội xuân chèo gióng trống

Xin mình giấy đỏ đánh môi son…

Nháo nhác đầu hồi chim sẻ kêu

Mưa thưa trắng lạnh nửa ao bèo

Sửa sai câu chuyện vôi trầu mặn

Giọng kể cô tôi nặng bóng chiều

Hai đứa con trai vào bộ đội

Một thằng gửi xác trận Đèo Mây

Đứa đi công tác trong lòng địch

Giặc nậy hầm lên bắn nát thây

Mẹ góa chồng, dâu cũng góa chồng

Mẹ buồn, dâu chẳng nỡ sang sông

Bảng vàng Tổ quốc chưa mờ nét

Bỗng những điều đâu nổi tứ tung

Khản tiếng kêu thương chẳng thấu trời

Đất bằng dựng đứng chuyện chông gai

Tám năm giặc giã mà không chết

Giờ bỗng dưng đeo nặng tội đời

Đêm nào cô cũng chiêm bao thấy

Hai đứa về đây khóc vật vờ

Tỉnh dậy cánh tay còn đẫm lệ

Mới hay mình khóc cả trong mơ

Những tưởng ôi thôi một kiếp người

Ngậm hờn chín suối biết bao nguôi

Ngờ đâu còn có hôm nay nhỉ!

Còn có hôm nay tỏ mặt trời

Đất nước qua bao trận mất còn

Vàng son vẫn vẹn giá vàng son

Cô mừng trẻ lại dăm mười tuổi

Chẳng uống công mình, xương máu con…

Xuân này vui tết lại vui quê

Lại chuyện làm ăn chuyện hội hè

Xanh biếc đầu thôn nương mạ sớm

Dậu tầm xuân nở bướm vàng hoe

Vào đám làng tôi nổi trống chèo

Bay cờ lộng gió đỏ đuôi nheo

Lớp mà Thị Kính nuôi con mọn

Tôi biết người xem lệ chảy nhiều

Hôm ấy tôi đi nắng ửng vàng

Bời bời ngõ cũ tím hoa xoan

Xóm giềng tiễn biệt, cô đưa cháu

Đến mãi đầu thôn, cạnh giếng làng

Dãy núi Trang Nghiêm nhích lại gần

Trời cao vời vợi một màu xuân

Tôi đi - Chào núi, tôi đi nhé!

Phơi phới tình quê buổi xuất quân

1957

Nguyễn Bính.

 

● Nguồn: "Trăm hoa, loại mới", xuân Đinh Dậu (s. 12, 13, 14), Hà Nội, 1957, tr.8

 

ADMIN (ST)