DỰ THẢO

                      GIA HUẤN DÒNG HỌ NGUYỄN BÁ THÔN QUANG CHIÊM

 

      Gia huấn là một bộ phận cấu thành quan trọng trong gia phả của mỗi dòng họ, là phép tắc của gia phả, nó tác động rất lớn đối với việc giáo dục trong họ tộc và truyền thống của dòng họ. Mục đích của gia huấn là tôn sùng trung, hiếu, tiết, nghĩa, dạy con cháu những lễ nghi và bản tính liêm khiết, hướng thiện. “Tu thân, tề gia, giữ phép tắc”. Ngoài ra, việc đề xướng gì, kiêng kị gì cũng là nội dung được đề cập tới.

      Gia huấn của dòng họ Nguyễn Bá thôn Quang Chiêm từ xưa đến nay không ai nhớ và cũng không thấy một tài liệu nào để lại. Do vậy, cùng với chủ trương hoàn chỉnh gia phả thì việc đề ra những nội dung về gia huấn là rất cần thiết, nhằm phục hồi luân lý, đạo đức, kỹ cương xã hội, xây dựng nếp sống văn minh, gia đình văn hóa mới; góp phần trong việc giáo dục tư tưởng cha mẹ hiền từ, con trung hiếu, cháu thảo hiền, nuôi con khỏe và dạy con ngoan. Nêu cao ý thức tôn trọng người già, yêu thương giúp đỡ người cơ nhỡ, ốm đau, tàn tật…

      Mỗi dòng tộc đều có gia huấn quy tộc khác nhau. Tựu chung các nội dung bao gồm: Coi trọng phép nhà, phép nước; họ hàng, làng xóm chung sống hòa thuận; hiếu với cha mẹ, kính trọng bề trên; hợp lễ giáo, đúng danh phận; thờ cúng tổ tiên, mồ mả sắp đặt tình tự.

       Để thiết thực trong việc giáo dục con cháu, cũng như tự rèn giũa bản thân và tạo nên nét đặc trưng riêng đi cùng với sự trường tồn của dòng họ chúng ta. Nay họ Nguyễn Bá thôn Quang Chiêm đề ra những điều cần thiết về gia huấn như sau:   

      

         1. Thờ phụng tổ tiên: Luôn tưởng nhớ nguồn cội, con người có tổ có tông, như cây có cội như sông có nguồn. Nghi lễ với người sống và người đã khuất đều phải lo chu toàn. Lập chí hướng thiện, làm con cháu hiền thảo, tưởng nhớ ân đức tổ tiên.

                               “Cây có cội, nước có nguồn

                       Tổ tiên phải kính, khói hương phụng thờ”

        2. Hiếu thuận với cha mẹ: Ân đức của cha mẹ bao la rộng lớn như trời biển, trăm việc hành thiện chữ hiếu đứng hàng đầu. Công lao nuôi dưỡng của cha mẹ là thiêng liêng cao quý mà bậc làm con đều phải hiếu kính phụng dưỡng.

                                 “Đi khắp thế gian không ai tốt bằng mẹ

                                 Gánh nặng cuộc đời không ai khổ bằng cha”

        3. Yêu quý anh em: Anh chị em là huyết thống gần gũi, tình cảm anh chị em là vô cùng hiếm có và cao quý. Anh em như thể tay chân, cần đoàn kết đùm bọc yêu thương giúp đỡ lẫn nhau, đồng tâm đồng lòng.

                                     “Anh em như thể tay chân

                                    Rách lành đùm bọc dở hay đỡ đần”

       4. Hòa hợp với dòng họ: Được mang tên mang họ của dòng họ, chính là cha truyền con nối từ đời này sang đời khác. Có tôn ti trật tự trên dưới, biết luân lý đạo đức, biết đúng biết sai. Thân ái hòa thuận với mọi người trong dòng họ. Không có sự tranh chấp, đố kỵ, ghen ăn tức ở. Chống tư tưởng tự ti, tự ái lẫn nhau đứng ngoài cuộc làm việc họ dễ bị đứt quãng.

                                    “Anh em một họ một nhà

                                  Thương nhau chân thật đường xa cũng gần”

       5. Coi trọng đạo đức luân lý: Con người sống trong xã hội cần lấy đạo đức làm đầu. Trân trọng bảo vệ của công, không tham ô, lãng phí. Chấp hành đường lối chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước và các quy định của chính quyền các cấp (kể cả ở nước ngoài). Lúc nào cũng cần đề cao tự tu dưỡng, không để mất đi nhân tâm. Loại bỏ hình thức nịnh nọt, thói hư tật xấu (trộm cắp, nghiện ngập, rượu chè bê tha…).

                                       “Sinh ra trong cõi hồng trần

                                        Là người, phải lấy chữ Nhân làm đầu”                               

      6. Hòa hợp với đồng hương: Làng xóm là nơi sinh ra, lớn lên có liên quan đến việc hình thành tính cách của mỗi con người. Tình làng nghĩa xóm “tối lửa tắt đèn có nhau”, quan hệ đối xử tốt, thân mật với hàng xóm láng giềng, đoàn kết giúp đỡ nhau mọi lúc mọi nơi.

                                       “Nhiễu điều phủ lấy giá gương

                                  Người trong một nước phải thương nhau cùng”

      6. Khiêm tốn lập thân, thật thà chất phác: Thắt lưng buộc bụng, thận trọng, khoan nhượng mới có thể tĩnh, mới có thể tới bến bờ thành công. “Biết nhu biết cương, trăm trận trăm thắng”. Không tự kiêu, tự mãn cho rằng mình hơn người; không dối trá, gian xảo.

                                “Cây lúa, hạt càng nhiều càng mẩy thì cúi càng thấp”

                                 “Sông càng sâu thì càng tĩnh lặng”

      7. Cần cù tiết kiệm, có chí tiến thủ, phát huy tính tự lập tự cường: Siêng năng chăm chỉ mới có thể bù trừ những thiếu sót; tiết kiệm mới có thể nuôi dưỡng sự liêm khiết. Quốc có quốc pháp, gia có gia phong. Lười biếng xa hoa lãng phí sẽ dẫn tới tai họa vô biên. Hãy biết trân quý thời gian và trân quý vạn vật, mới có thể sống yên vui thoải mái. Dù trong hoàn cảnh nào cũng biết tìm cách khắc phục để vượt qua và vươn lên.

                                            “Ở đây một hạt cơm rơi

                                           Ngoài kia bao hạt mồ hôi thấm đồng”

                                            “Có chí thì nên, có công mài sắt có ngày nên kin”

      8. Đọc sách và ham học mới hiểu được đạo lý đạo đức: Con người không đọc sách tức là không còn nhu cầu về cuộc sống trí tuệ nữa, không biết đạo lý, lẽ phải. Học phải đi đôi với hành. Tôn sư trọng đạo. Khuyến khích, động viên con cháu thi đua học hành để làm chủ bản thân, nắm bắt khoa học kỹ thuật, hội nhập với xu thế phát triển của thời đại.

                                “Dẫu có bạc vàng trăm vạn lạng

                                 Chẳng bằng kinh sử một vài pho”.                

      9. Đôn hậu thân thiết với bạn bè: Bạn bè là một trong năm mối quan hệ luân lí thời phong kiến. Đối với bạn bè cần lấy đức để bổ trợ cho lòng nhân ái. Người bạn tốt là người không làm tổn thương tới bạn bè. Với bạn tốt cần trân trọng hòa ái thân thiện, tôn trọng lẫn nhau thì tình bạn mới có thể bền lâu.

                                    “Ở chọn nơi, chơi chọn bạn

                                    Gần mực thì đen, gần đèn thì rạng”.

      10. Thận trọng lời ăn, tiếng nói: Một câu nói dịu dàng có thể làm thay đổi cả một cuộc đời. Ngọc không giũa không thành đồ đẹp, lời nói ra không được chọn lựa sẽ dễ làm tổn thương người khác. Các cụ ngày xưa dạy “uốn lưỡi bảy lần trước khi nói”. Ít nói những lời chê bai khích bác, lời nói ra cần thẳng thắn chân thành.

                                     “Lời nói chẳng mất tiền mua

                                     Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”. 

       Văn hóa, đạo đức, lối sống của mỗi cá nhân được hình thành từ nhiều yếu tố tác động, từ bản thân, gia đình, cộng đồng cho đến xã hội, trong đó giáo dục của gia đình luôn chiếm một ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Phải nhấn mạnh điều này, bởi trong xã hội hiện đại ngày nay, với tính “chuyên môn hóa” cao, nhiều bậc sinh thành đã chuyên tâm vào công việc kiếm sống, mà khoán trắng việc dạy dỗ con cái cho nhà trường, xã hội. Ngay trong phạm vi gia đình, việc dạy dỗ con cái cũng bị một số phụ huynh giao phó cho gia sư, giúp việc. Đó là một hiện tượng đáng báo động. Điều này trái ngược với truyền thống tốt đẹp của văn hóa Việt. Văn hóa truyền thống Việt rất coi trọng giáo dục gia đình, và sự xuất hiện các bản gia huấn nhằm giáo dục cho con em cũng là điều dễ hiểu.

       Tất cả con cháu không phân biệt nội, ngoại các chi trong dòng tộc Nguyễn Bá thôn Quang Chiêm, đều có quyền lợi và nghĩa vụ thực hiện nghiêm chỉnh những nội dung của gia huấn này.

        (Bản gia huấn này đã được anh em trong dòng họ đóng góp và thông qua Hội đồng dòng tộc xác nhận triển khai thực hiện).

 

                                   Quang Chiêm ngày    tháng    năm 2018 (Ngày / /Mậu Tuất)

 

                                                   Dòng Họ Nguyễn Bá Quang Chiêm.