ĐỨC THỌ XƯA VÀ NAY!

 

Từ 01/01/2020 nghị quyết 819/NQ-UBTVQH14 có hiêu lực, trên bản đồ hành chính của huyện Đức Thọ còn 16 đơn vị hành chính gồm 15 xã và một thị trấn, giảm 12 đơn vị do sáp nhập để có diên tích và dân số cơ bản đạt tiêu chuẩn quy định. Qua nghiên cứu lịch sử từ cổ đại, trung đại đến cận đại biết bao lần thay đổi tên gọi của mảnh đất yêu thương “địa linh nhân kiện” này. Người xưa có câu: “Nhất Điền Thiên Vạn Chủ” nghĩa là đất và trời một và chỉ một mà thôi còn việc con người kế thừa và sử dụng rồi đặt tên cho nó theo thời gian, năm tháng... cũng thay đổi nhiều theo từng thời kỳ lịch sử, từ lớp người này đến lớp người khác và mỗi thời điểm, theo yêu cầu tên gọi địa danh cũng thay đổi theo. Nhân dịp này tôi lược kê trong lịch sử đã lưu truyền những tên gọi từ xưa và nay của quê hương Đức Thọ thân yêu của ta để mọi người quan tâm được biết.

Thời Hùng Vương Đức Thọ thuộc bộ cửu đức trong tổng số 15 bộ của nhà nước Văn Lang - Âu Lạc. Thời nhà Tần (222-206 TCN), nhà Hán (206TCN-220 SCN) đô hộ Đức Thọ ta nằm trong địa phận huyện Hàm Hoan (bao gồm toàn bộ vùng đất Nghệ Tĩnh). Thời nhà Đường 629 đô hộ đến đời nhà Lý, nhà Trần Đức Thọ lúc bấy giờ có tên CỔ LA thuộc huyện Châu Loan. Đến thế kỷ thứ X từ CỔ LA (Đức Thọ) lại đổi tên là CHI LA thuộc phủ Đức Quang. Đến thời Lê Sơ (1428) từ CHI LA (Đức Thọ) lại đổi tên là LA GIANG thuộc phủ Đức Quang. Đến thời Lê Trung Hưng (1729-1740) vì trùng tên huý của Chúa Trịnh Giang nên từ LA GIANG (Đức Thọ) thành LA SƠN thuộc phủ Đức Quang trấn Nghệ An. Thời Minh Mạng (1822) lại do trùng tên huý của Vua nên phủ Đức Quang đổi tên thành phủ ĐỨC THỌ huyện La Sơn tồn tại cho đến đầu thế kỷ XX và sau năm 1945 từ huyện LA SƠN (có Phủ Đức Thọ) đổi thành Huyện ĐỨC THỌ cho đến ngay nay.

Từ 1945 đến giai đoạn 1953-1954 Đức Thọ có diện tích lớn (cả 1 phần Vũ Quang, Hồng Lĩnh bây giờ) nhưng có trên dưới 20 đơn vị hành chính. Sau 1953 do yêu cầu của cuộc cách mạng giải phóng dân tộc chống giặc ngoại xâm Đức Thọ lại được chia nhỏ ra từ hơn 20 xã thành 41 xã trong đó có 1 thị trấn cụ thể các năm chia, tách như sau:

Năm 1953 chia xã Tiền Tiến thành 2 xã Đức Quang va Đức Vĩnh; xã Tân Dân chia ra thành 2 xã Đức Long và Đức Lập; tách 2 làng Đông Yên và Yên Trung của xã Đức Yên để thành lập Thị trấn.

Năm 1954 xã Đồng Công tách ra thành 3 xã Đức Hoà, Đức Lạc và Ân Phú (VQ); xã Tân An chia thành 2 xã Đức An, Đức Dũng; xã Ngu Lâm chia thành 3 xã Đức Lâm, Đức Trung (Trung Lệ) và Đức Thuỷ; xã Đồng Thanh chia thành 3 xã Đức Thanh, Đức Bình (Thái Yên) và Đức Thịnh; xã Tùng Châu chia thành 2 xã Đức Tùng, Đức Châu. Năm 1955 xã Tam Đồng chia thành 2 xã Đức La, Đức Nhân.

Giai đoạn 1976-1977 Đức Thọ có 41 đơn vị HC gồm 40 xã và 1 Thị trấn. Đến ngày 01/02/ 1978 lại sáp nhập 10 xã để hình thành 5 xã mới gồm: 2 xã Đức Bùi và xã Đức Xá thành xã Bùi Xá; 2 xã Đức Diên và Đức Phúc thành xã Yên Hồ; 2 xã Đức Ninh và xã Yên Thái (Đức Minh) thành xã Liên Minh; 2 xã Đức Sơn và Đức Phong thành xã Tùng Ảnh;

 Đến ngày 23/02/1978 sáp nhập 2 xã Đức Tân và Đức Trường thành xã Trường Sơn. Sau sáp nhập (1978) Đức Thọ còn 36 đơn vị hành chính gồm 35 xã và 1 Thị trấn. Đến ngày 19/09/1981 vùng Bãi Vọt (Ngã ba bãi vọt) thuộc đất xã Đức Thuận được thành lập Thị trấn Hồng Lĩnh;

 Như vậy tại thời điểm này Đức Thọ có 37 đơn vị hành chính gồm 35 xã và 2 thị trấn. Đến ngày 02/03/1992 cắt hơn 3 đơn vị của Đức Thọ gồm xã Đức Thuận, xã Trung Lương (Đức Hồng) và Thị trấn Hồng Lĩnh, 1 thôn xã Đức Thịnh để thành lập Thị xã Hồng Lĩnh bây giờ. Đức Thọ còn lại 34 đơn vị HC gồm 33 xã và 1 Thị trấn. Đến ngày 04/08/2000 lại cắt 6 xã vùng thượng của Đức Thọ gồm: Đức Liên, Đức Hương, Đức Bồng, Đức Lĩnh, Đức Giang, Đức Ân để thành lập Huyện Vũ Quang. Từ đây Đức Thọ còn lại 28 đơn vị HC. Gồm 27 xã và 1 Thị Trấn.

Năm 2017 tại hội nghị BCH trung ương Đảng lần thứ 6 khoá XII đã ban hành nghị quyết số 18 trong đó có nội dung phải nhập xã không đạt 2 tiêu chí về diện tích và dân số (theo NQ 1211 của UBTVQH14 xã phải đạt 3000 ha dân số từ 8000 người trở lên). Đối chiếu vơi 2 tiêu chuẩn này Đức Thọ 100% số xã không đạt yêu cầu, vì vậy BTV huyện uỷ đã lập đề án trình Quốc hội, trong đó sáp nhập 21 xã (cơ bản được chia ra từ năm 1953, 1954) để hình thành 9 xã mới, giữ nguyên 7 xã (cơ bản đã sáp nhập 1976) theo đề án được UBTVQH14 phê chuẩn tại Nghị quyết số 819 ngày 21/11/2019 Đức Thọ còn 16 đơn vị HC gồm 15 xã và 1 Thị trấn kể từ ngày 01/01/2020.

Trước ngày nghị quyết 819 NQ-UBTVQH14 có hiệu lực ngồi xem “quốc sử” về sự phát triển và hình thành tên gọi địa danh của Đức Thọ theo từng giai đoạn lịch sử. Xã hội tiếp tục sẽ phát triển hậu thế sau này có nhập vào hay chia ra nữa hay không ? Ai mà đoán được, chỉ biết rằng lúc đó ai còn tồn tại trên đời hãy tiếp tục cập nhật để hậu duệ sau nữa biết và chứng minh cho người xưa đã nói: “ NHẤT ĐIỀN THIÊN VẠN CHỦ”.

Với sự hiểu biết 1 phần nhỏ của mình, tôi ghi lại để ai quan tâm thì xem, để hiểu thêm về địa danh và hình thành đơn vị HC của chúng ta xưa và nay. Nếu có sai sót mong mọi người thông cảm, xin mượn câu thơ của cụ Nguyễn Du:

“ Bất tri tam bách dư niên hậu “Dịch nghĩa : Ba trăm năm nữa ta đâu biết... Vì vậy quốc gia thì có quốc sử mà dòng họ thì có gia phả, mong mọi người nếu biết hãy viết hãy sửa và ghi lại để hậu thế sau này biết thêm sự hình thành và phát triển của mảnh đất “địa linh nhân kiệt” Đức Thọ Thân yêu của chúng ta./.

Võ Công Hàm

        

  ADMIN